The aim of the article is to concisely discuss the creative contribution of the logicians of the Lvov-Warsaw School, which led to developments in Polish and world logic in the 20th century and which continue to influence its functioning on the international stage.

This article examines the profound impact of World War II on the Lvov-Warsaw School (LWS) of logic and philosophy. Initially, it provides an overview of the School’s flourishing state in the 1930s, establishing a baseline for understanding the subsequent wartime disruptions. Then, it shifts to the human and institutional losses endured by Polish scientific philosophy during the war, situating these within the broader context of national suffering. The article also explores the organized military and civic resistance efforts against the occupiers, highlighting the active participation of the LWS members in the resistance movement. It details the clandestine educational initiatives and wartime teaching activities of LWS members across Warsaw, Lwów, and Wilno, and assesses their scholarly output during this tumultuous period. Finally, the article offers a historical evaluation of underground education and reflects on how the academic ethos of the LWS influenced its members’ wartime conduct.

This paper is an introduction to the first English translation of Kazimierz Twardowski’s article Filozofia w szkole średniej [Philosophy in High School], published in 1919 as part of a greater discussion on the significance and content of the school subject called propaedeutics of philosophy in Polish education at the beginning of the 20th century. Papers that contributed to three major periods of the debate (early 1902 discussion in Galicia; 1919–1920 discussion in newly reborn Poland; mid-1920s until mid-1930s discussion) will be presented. A reconstruction of these exchanges reveals that many Polish philosophers participated, and most of the contributors were members of the Lvov-Warsaw School. Finally, Twardowski’s involvement in the discussions will be examined.

Kazimierz Sośnicki (1883–1976) – filozof i pedagog, uczeń Kazimierza Twardowskiego – jest uznawany za najwybitniejszego przedstawiciela pedagogiki filozoficznej. Filozoficzny rodowód jego twórczości, na którą wpływ wywarli sam Twardowski i środowisko Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, daje się odczytać w całym dorobku uczonego. Jednym z jego elementów jest propagowanie w okresie dwudziestolecia międzywojennego edukacji filozoficznej na poziomie szkoły średniej i związanej z nią koncepcji wychowania do światopoglądu. Propedeutyka filozoficzna, w oparciu na logice i psychologii, miała przyczyniać się do umiejętności ścisłego myślenia, jednoznacznego i samodzielnego formułowania myśli oraz budowania racjonalnego światopoglądu.

Artykuł prezentuje główne tezy Tadeusza Kotarbińskiego na temat nauczania logiki w szkołach. Na tle rozważań założyciela Szkoły Lwowsko-Warszawskiej odnośnie do usługowego kursu logiki zaprezentowano zręby Kotarbińskiego koncepcji nauczania sprawności logicznych w szkołach ponadpodstawowych oraz jego uwagi w kwestii usługowego kursu logiki w szkołach wyższych.

Autor odwołuje się w artykule do polskich doświadczeń w sferze pozaszkolnej edukacji moralnej młodego pokolenia. Nieinstytucjonalne formy wychowania moralnego obejmujące całe społeczeństwo wprowadzili już pozytywiści, którzy za cel obrali przezwyciężenie patologii moralnych w polskim społeczeństwie. Aleksander Świętochowski powołał w tym celu Towarzystwo Kultury Polskiej (TKP). W ramach TKP działała sekcja etyczna, której zadaniem było wykreowanie elity intelektualnej zdolnej do zainicjowania programu budowy nowoczesnego społeczeństwa. Choć projekt Świętochowskiego zakończył się niepowodzeniem, pół wieku później podobną inicjatywę podjął Tadeusz Kotarbiński, powołując do życia Towarzystwo Kultury Moralnej (TKM), które stawiało sobie identyczne cele. Inicjatywy Świętochowskiego i Kotarbińskiego zyskały duże poparcie w środowiskach intelektualistów, które zaangażowały się w działania na rzecz poprawy kondycji moralnej społeczeństwa. W konkluzji autor stwierdza, że doświadczenia wychowawcze zdobyte dzięki działalności TKP i TKM można dziś z powodzeniem wykorzystać również w warunkach współczesnych – w sytuacji, gdy szkoły nie prowadzą jednolitej i powszechnej edukacji moralnej młodego pokolenia.

Józef Bocheński wypracował określoną koncepcję patriotyzmu i wychowania patriotycznego. W artykule Co to znaczy być Polakiem? zwraca on uwagę na fundamentalne elementy tożsamości narodowej, wskazując, że polskość to nie tylko kwestia obywatelstwa, ale przede wszystkim uczestnictwa w kulturze, posługiwania się językiem polskim oraz podzielania wspólnych wartości historycznych i moralnych. Podkreśla, że patriotyzm nie może być jedynie emocjonalnym przywiązaniem do ojczyzny, lecz powinien wyrażać się przez świadome działanie na rzecz wspólnoty, jej rozwoju i ochrony jej dziedzictwa. Niniejszy tekst pokazuje, że koncepcja patriotyzmu i wychowania patriotycznego wypracowana przez Józefa Bocheńskiego, choć w zrozumiały sposób może wydawać się radykalna i nieprzystająca do obecnych czasów i funkcjonowania państwa liberalno-demokratycznego w XXI wieku, zachowuje swoją aktualność w wielu sferach, między innymi w formacjach wojskowych, gdzie z powodzeniem może być realizowana.

Artykuł przedstawia filozofię wychowania Tadeusza Kotarbińskiego oraz pewne wątki filozofii wychowania Andrzeja Grzegorczyka, w których autor twórczo kontynuuje refleksję Kotarbińskiego. W tekście zostały ukazane: szerokie rozumienie wychowania przyjęte przez Kotarbińskiego oraz wnioski, jakie na takiej podstawie wyciągali Kotarbiński i Grzegorczyk. Pokazano w nim też związki filozofii wychowania uprawianej przez Kotarbińskiego z ideałem spolegliwego opiekuna, ukazując przy tym, iż spolegliwy opiekun jest zarówno ideałem wychowawcy, jak i celem działania wychowawczego. Poruszono też kwestię właściwego stosunku wychowawcy wobec zjawiska dyskryminacji według Kotarbińskiego i zaprezentowano poglądy obu filozofów na temat wychowania do uniwersalizmu. Wreszcie przedstawiono związki między stanowiskami, jakie prezentują Kotarbiński i Grzegorczyk w zakresie filozofii kultury, z tymi, które głoszą w dziedzinie filozofii wychowania.

This paper describes the story of my work on the monograph about the Lviv-Warsaw School, including both the book’s Polish and English editions. In particular, I address the question, secondary in normal political circumstances, of using the name “Lwów” in the title of the book. The work on the English edition coincided with a growing international interest in the history of the Lviv-Warsaw School.

The book in question: J. Woleński,_ Filozoficzna szkoła lwowsko-warszawska_ [The Lvov-Warsaw Philosophical School; hereinafter I refer to the book as LWPS], Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1985; 2nd ed.: Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2023; Eng. ed.: Logic and Philosophy in the Lvov-Warsaw School, Kluwer Academic Publishers, Dordrecht 1989.

K. Twardowski, Filozofia w szkole średniej, “Ruch Filozoficzny” 1919–1920, Vol. 5, pp. 1–6.

T. Czeżowski, O ideale uniwersytetu, in: T. Czeżowski, Pisma z etyki i teorii wartości, Ossolineum, Wrocław 1989, pp. 237–243.

J. Strzelecki, Wspomnienie o Stanisławie Ossowskim, “Życie Warszawy,” 19.11.1963, p. 3.

S. Swieżawski, Wspomnienie o Profesorze Ajdukiewiczu, “Tygodnik Powszechny” 1973, Vol. 27, No. 16, p. 3.

A. Nowicki, Benedykt albo o nauczycielach, in: A. Nowicki, Uczeń Twardowskiego. Władysław Witwicki, Wydawnictwo “Śląsk”, Katowice 1983.

M. Wallis, Wspomnienia i uwagi o Władysławie Witwickim, “Ruch Filozoficzny” 1975, Vol. 33, No. 1, pp. 15–22.

J. Pelc, Z dziejów podziemnego Uniwersytetu Warszawskiego, in: J. Pelc, Wizerunki i wspomnienia. Materiały do dziejów semiotyki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Warszawa 1994, pp. 39–51. The translated text is an excerpt from sections VII and VIII.

J. Pelc, Tadeusz Kotarbiński – Nauczyciel. W 75. Rocznicę urodzin, in: J. Pelc, Wizerunki i wspomnienia. Materiały do dziejów semiotyki, Uniwersytet Warszawski, Polskie Towarzystwo Semiotyczne, Warszawa 1994, pp. 81–84.

M. Ossowska, Przemówienie na uroczystości jubileuszowej w Uniwersytecie Warszawskim 5 kwietnia 1956 roku, in: Maria Ossowska (1896–1974) w świetle nieznanych źródeł archiwalnych, eds. J. Dudek, S. Konstańczak, J. Zegzuła-Nowak, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra 2011, pp. 113–116.

M. Przełęcki, Janina Kotarbińska (1901–1997), “Ruch Filozoficzny” 1997, Vol. 54, No. 4, pp. 529–531.